sunk cost การเงิน คืออะไร ทำไมยิ่งจ่ายยิ่งเลิกยาก

sunk cost การเงิน

sunk cost การเงิน คือ ต้นทุนที่จ่ายไปแล้วและไม่สามารถเรียกคืนได้ เช่น ค่าสมาชิก ค่าอุปกรณ์ หรือเงินลงทุนที่ไม่สามารถเรียกคืนได้ ส่วนเหตุผลที่ยิ่งจ่ายยิ่งเลิกยากเกิดจาก Sunk Cost Fallacy หรืออคติต้นทุนจม ที่ทำให้คนยึดติดกับเงิน เวลา หรือทรัพยากรที่เสียไป จนยอมจ่ายเพิ่มหรือทำสิ่งเดิมต่อ แม้อาจไม่คุ้มค่าในอนาคต

ทำไมคนถึงติดกับดักต้นทุนจม?

เพราะคนมักรู้สึกเสียดายเงิน เวลา หรือความพยายามที่ลงทุนไปแล้ว จึงพยายามทำสิ่งเดิมต่อเพื่อให้รู้สึกว่าต้นทุนที่ผ่านมาไม่สูญเปล่า แม้การหยุดหรือเปลี่ยนทางเลือกอาจให้ประโยชน์มากกว่า

Harvard Business Review อธิบายว่า Sunk Cost Fallacy ทำให้คนยอมลงทุนทรัพยากรเพิ่มเติมกับโครงการที่ไม่คุ้มค่า เพียงเพราะเคยลงทุนไปแล้ว แทนที่จะพิจารณาทางเลือกใหม่ที่อาจให้ผลตอบแทนดีกว่า (2021-07-15) [1]

Sunk Cost กับ Sunk Cost Fallacy ต่างกันอย่างไร?

Sunk Cost คือ ต้นทุนที่เกิดขึ้นแล้วและไม่สามารถเรียกคืนได้ ส่วน Sunk Cost Fallacy คือ อคติที่ทำให้คนยึดติดกับต้นทุนดังกล่าว จนตัดสินใจทำสิ่งเดิมต่อโดยไม่พิจารณาความคุ้มค่าในอนาคต ทั้งสองคำจึงเกี่ยวข้องกัน แต่ไม่ได้มีความหมายเหมือนกัน

ตัวอย่างเช่น การซื้อบัตรชมคอนเสิร์ตที่ไม่สามารถคืนเงินได้ถือเป็น Sunk Cost แต่การฝืนเดินทางไปชมทั้งที่ป่วยและไม่พร้อม เพียงเพราะเสียดายค่าบัตร อาจเป็น Sunk Cost Fallacy หากการไปไม่ได้ให้ประโยชน์คุ้มกับความลำบากที่ต้องเผชิญ

ทำไมจ่ายเงินไปแล้วถึงรู้สึกว่าต้องใช้ให้คุ้ม?

เพราะคนมักไม่ต้องการยอมรับว่าเงินที่จ่ายไปไม่ได้สร้างประโยชน์ตามคาด จึงพยายามใช้สินค้าหรือบริการต่อเพื่อให้รู้สึกว่าไม่ได้เสียเงินเปล่า แม้การใช้งานนั้นอาจไม่ตอบโจทย์ความต้องการแล้ว

ตัวอย่างเช่น สมัครฟิตเนสรายปีแต่พบว่าเดินทางไม่สะดวก จึงฝืนไปออกกำลังกายทั้งที่มีทางเลือกใกล้บ้านที่เหมาะสมกว่า ความพยายามใช้สิทธิ์ให้ครบอาจเกิดจากการยึดติดกับค่าสมาชิกเดิม มากกว่าการประเมินประโยชน์ที่ได้รับจริง

ทำไมยิ่งลงทุนไปมาก ยิ่งตัดใจเลิกยาก?

เพราะเงินและความพยายามที่สะสมมาทำให้คนรู้สึกว่าการหยุดเท่ากับยอมรับความสูญเสีย จึงหวังว่าการลงทุนเพิ่มจะช่วยให้สิ่งที่จ่ายไปก่อนหน้ากลับมาคุ้มค่า แม้ยังไม่มีหลักฐานว่าผลลัพธ์จะดีขึ้น

พฤติกรรมนี้อาจเกิดกับธุรกิจที่ลงทุนในโครงการแล้วไม่ประสบความสำเร็จ แต่ยังเพิ่มงบประมาณเพราะไม่อยากทิ้งเงินลงทุนเดิม อย่างไรก็ตาม การลงทุนต่อไม่ได้ผิดเสมอไป หากประเมินแล้วว่าประโยชน์ในอนาคตยังคุ้มกับต้นทุนที่ต้องจ่ายเพิ่ม

Sunk Cost เกิดกับการซื้อของและสมัครสมาชิกได้ไหม?

เกิดได้ เพราะต้นทุนจมไม่ได้จำกัดอยู่เฉพาะการลงทุนในหุ้นหรือธุรกิจ แต่รวมถึงค่าใช้จ่ายในชีวิตประจำวัน เช่น ซื้อคอร์สเรียนที่ไม่เหมาะกับตัวเอง สมัครบริการที่ไม่ได้ใช้ หรือซื้ออุปกรณ์ราคาแพงแล้วฝืนใช้งานทั้งที่ไม่ตอบโจทย์

Association for Psychological Science อธิบายว่าคนสามารถยึดติดกับกิจกรรมที่ไม่สนุกหรือไม่คุ้มค่า เพียงเพราะเคยเสียเงินและเวลาไปแล้ว โดยความรู้สึกเสียดายอาจมีอิทธิพลต่อการตัดสินใจมากกว่าประโยชน์ที่จะได้รับต่อจากนั้น (2018-06-29) [2]

เงินที่จ่ายไปแล้วควรนำมาคิดตอนตัดสินใจหรือไม่?

ไม่ควรนำต้นทุนที่เรียกคืนไม่ได้มาเป็นเหตุผลหลักในการตัดสินใจว่าจะทำต่อหรือหยุด เพราะเงินก้อนนั้นไม่สามารถเปลี่ยนแปลงได้แล้ว ควรพิจารณาเฉพาะประโยชน์ ต้นทุน และทางเลือกที่ยังเกิดขึ้นได้ในอนาคต

อย่างไรก็ตาม หากมีเงินบางส่วนที่ขอคืนได้ หรือมีค่าใช้จ่ายจากการยกเลิกสัญญา จำนวนเหล่านั้นยังเกี่ยวข้องกับการตัดสินใจ เพราะเป็นเงินที่สามารถได้รับคืนหรือเป็นภาระที่อาจเกิดขึ้นจริง จึงต้องแยกออกจากต้นทุนจมที่เรียกคืนไม่ได้

งานวิจัยพบว่าต้นทุนจมมีผลต่อการตัดสินใจจริงไหม?

พบจริง โดยงานวิจัยของ Marius Guenzel ศึกษาการเข้าซื้อกิจการของบริษัทผ่านธุรกรรมแลกหุ้นในอัตราคงที่ พบว่าการเพิ่มขึ้นของต้นทุนเข้าซื้อกิจการจากควอร์ไทล์ที่หนึ่งถึงควอร์ไทล์ที่สามของกลุ่มข้อมูลที่ศึกษา ส่งผลให้อัตราการขายกิจการที่ซื้อมาในภายหลังลดลง 8% ถึง 9% สะท้อนว่าต้นทุนที่จ่ายไปแล้วอาจมีอิทธิพลต่อการตัดสินใจถือครองกิจการต่อ (2025-03-04) [3]

งานวิจัยยังพบว่าผลกระทบดังกล่าวกระจุกตัวในช่วงที่ประธานเจ้าหน้าที่บริหาร (CEO) ซึ่งดำเนินการเข้าซื้อกิจการยังดำรงตำแหน่งอยู่ สนับสนุนข้อสังเกตว่าการยึดติดกับการตัดสินใจเดิมอาจมีส่วนเกี่ยวข้อง อย่างไรก็ตาม ผลการศึกษานี้เป็นข้อมูลจากการเข้าซื้อกิจการของบริษัท ไม่ใช่สถิติที่บอกว่าผู้บริโภคทั่วไปติดกับดักต้นทุนจมมากเพียงใด

ตัวอย่างสมมติ Sunk Cost ทำให้ตัดใจเลิกยากอย่างไร?

สมมติว่ามินซื้อคอร์สเรียนออนไลน์ราคา 6,000 บาท แต่หลังเริ่มเรียนกลับพบว่าเนื้อหาไม่ตรงกับทักษะที่ต้องการใช้ทำงาน มินจึงลังเลว่าจะหยุดเรียนหรือฝืนเรียนต่อ เพราะรู้สึกเสียดายเงินที่จ่ายไปแล้ว ตัวเลขนี้เป็นตัวอย่างสมมติเพื่ออธิบายการตัดสินใจ ไม่ใช่ข้อมูลจากงานวิจัย

ทำไมมินถึงไม่ยอมเลิกเรียนทั้งที่ไม่ตอบโจทย์?

เพราะมินยึดติดกับเงิน 6,000 บาทที่จ่ายไปแล้ว และรู้สึกว่าการหยุดเรียนจะทำให้เงินก้อนนั้นสูญเปล่า จึงพยายามเรียนต่อแม้เนื้อหาไม่ช่วยให้บรรลุเป้าหมายที่ตั้งไว้

แต่การเรียนต่อไม่ได้ทำให้ได้เงินคืน หากต้องใช้เวลาเพิ่มเติมโดยไม่ได้รับประโยชน์ตามต้องการ มินอาจเสียโอกาสนำเวลาไปพัฒนาทักษะอื่นที่เหมาะกับงานมากกว่า

หากยังไม่ได้จ่ายเงิน วันนี้มินจะเลือกคอร์สเดิมหรือไม่?

หากมินพิจารณาเนื้อหาคอร์สจากข้อมูลปัจจุบันแล้วพบว่าไม่ตรงกับเป้าหมาย ก็อาจไม่เลือกสมัครตั้งแต่แรก คำถามนี้ช่วยให้แยกความเสียดายเงินที่จ่ายไปแล้วออกจากคุณค่าของสิ่งที่จะได้รับต่อจากนี้

อย่างไรก็ตาม หากคอร์สยังมีบางเนื้อหาที่นำไปใช้ได้จริง มินอาจเลือกเรียนเฉพาะส่วนที่จำเป็น โดยไม่ต้องฝืนเรียนทั้งหมดเพียงเพื่อให้รู้สึกว่าคุ้มค่ากับเงินที่เสียไป

มินควรเรียนต่อหรือหยุดเพื่อไม่ให้เสียเวลาเพิ่ม?

ควรเปรียบเทียบประโยชน์ที่จะได้รับจากการเรียนต่อกับเวลาและค่าใช้จ่ายที่ยังต้องใช้ หากคอร์สไม่ตอบโจทย์และมีทางเลือกอื่นที่เหมาะสมกว่า การหยุดอาจช่วยลดการเสียทรัพยากรเพิ่มเติม

ในทางกลับกัน หากเนื้อหาที่เหลือยังจำเป็นต่อการทำงาน การเรียนต่อก็อาจคุ้มค่าได้เช่นกัน ประเด็นสำคัญจึงไม่ใช่การเลิกให้เร็วที่สุด แต่เป็นการเลือกจากประโยชน์ในอนาคต โดยไม่ให้เงินที่จ่ายไปแล้วเป็นตัวกำหนดคำตอบ

จะรู้ได้อย่างไรว่ากำลังติดกับดัก Sunk Cost?

สังเกตได้จากการใช้เงิน เวลา หรือความพยายามที่เสียไปแล้วเป็นเหตุผลหลักในการทำสิ่งเดิมต่อ เช่น คิดว่าลงทุนไปมากแล้วจึงหยุดไม่ได้ ยอมจ่ายเพิ่มเพื่อหวังให้เงินเดิมคุ้มค่า หรือฝืนใช้บริการที่ไม่ตอบโจทย์เพราะเสียดายค่าสมัคร

ลองถามตัวเองว่าหากยังไม่ได้ลงทุนทรัพยากรเหล่านั้น วันนี้จะยังเลือกทำสิ่งเดิมหรือไม่ หากคำตอบคือไม่ แต่ยังทำต่อเพียงเพราะเสียดายสิ่งที่ผ่านมา ก็อาจกำลังได้รับอิทธิพลจาก Sunk Cost Fallacy

ควรตัดสินใจทำต่อหรือหยุดอย่างไร?

ควรประเมินว่าตั้งแต่วันนี้เป็นต้นไปต้องจ่ายเงินหรือใช้เวลาเพิ่มเท่าไร จะได้รับประโยชน์อะไร และมีทางเลือกอื่นที่คุ้มค่ากว่าหรือไม่ โดยไม่นำต้นทุนที่เรียกคืนไม่ได้มาบังคับให้ทำต่อ

หากประโยชน์ในอนาคตยังคุ้มกับต้นทุนเพิ่มเติม การทำต่ออาจเหมาะสม แต่หากต้องเสียทรัพยากรมากขึ้นโดยไม่มีแนวโน้มได้ผลลัพธ์ที่ต้องการ การหยุดหรือเปลี่ยนแผนอาจเป็นทางเลือกที่ดีกว่า

Sunk Cost ต่างจาก Loss Aversion อย่างไร?

Sunk Cost คือ ต้นทุนที่จ่ายไปแล้วและเรียกคืนไม่ได้ ส่วน Loss Aversion เป็นอคติที่ทำให้คนรู้สึกเจ็บปวดจากการสูญเสียมากกว่าความพึงพอใจเมื่อได้รับกำไรในมูลค่าเท่ากัน ทั้งสองแนวคิดอาจเกี่ยวข้องกัน แต่ไม่ได้หมายถึงพฤติกรรมเดียวกัน

Sunk Cost Fallacy เน้นการยึดติดกับทรัพยากรที่เสียไปแล้ว ขณะที่ Loss Aversion เน้นความรู้สึกต่อการสูญเสีย หากต้องการเข้าใจว่าความกลัวขาดทุนส่งผลต่อการซื้อขายสินทรัพย์อย่างไร สามารถศึกษาเรื่อง loss aversion การลงทุน เพิ่มเติมได้

สรุป Sunk Cost ทำไมยิ่งจ่ายยิ่งเลิกยาก?

sunk cost การเงิน

Sunk Cost ทำให้คนเลิกยากเมื่อยึดติดกับเงิน เวลา หรือความพยายามที่เสียไปแล้ว จนยอมทำสิ่งเดิมต่อแม้อาจไม่คุ้มค่า การหลีกเลี่ยงกับดักต้นทุนจมจึงควรเริ่มจากถามว่าหากยังไม่ได้จ่ายเงินก้อนเดิม วันนี้จะยังเลือกทำสิ่งนั้นหรือไม่ แล้วพิจารณาประโยชน์และต้นทุนที่จะเกิดขึ้นต่อจากนี้ก่อนตัดสินใจ

Facebook
Twitter
Telegram
LinkedIn
ข้อมูลผู้เขียน

แหล่งอ้างอิง