
loss aversion การลงทุน คืออะไร ทำไมคนกลัวขาดทุน
- Wynn
- 8 views

loss aversion การลงทุน คือ อคติทางจิตวิทยาที่ทำให้คนรู้สึกเจ็บปวดจากการขาดทุนมากกว่าความสุขจากกำไรในมูลค่าเท่ากัน ความกลัวนี้อาจทำให้นักลงทุนรีบขายสินทรัพย์เมื่อราคาลดลง ถือสินทรัพย์ที่ขาดทุนเพื่อรอคืนทุน หรือหลีกเลี่ยงการลงทุนที่มีความเสี่ยง แม้อาจพลาดโอกาสสร้างผลตอบแทน
เพราะคนเรามักให้น้ำหนักทางความรู้สึกกับสิ่งที่สูญเสียไปมากกว่าสิ่งที่ได้รับเพิ่มขึ้น แม้ทั้งสองอย่างจะมีมูลค่าเท่ากัน แนวคิดนี้เกี่ยวข้องกับ Prospect Theory ซึ่งอธิบายว่าการตัดสินใจภายใต้ความเสี่ยงไม่ได้ขึ้นอยู่กับมูลค่าทางการเงินเพียงอย่างเดียว แต่ยังได้รับอิทธิพลจากวิธีที่คนรับรู้กำไรและขาดทุนด้วย
ในการลงทุน ความรู้สึกดังกล่าวอาจทำให้ราคาที่ซื้อสินทรัพย์กลายเป็นจุดอ้างอิงสำคัญ นักลงทุนจึงให้ความสนใจกับการกลับไปเท่าทุนมากกว่าการประเมินว่าสินทรัพย์นั้นยังเหมาะสมที่จะถือครองหรือไม่ โดย CFA Institute จัด Loss Aversion เป็นอคติทางอารมณ์ที่อาจส่งผลต่อการตัดสินใจทางการเงิน (2024-09-07) [1]
เพราะการสูญเสียเงินจำนวนหนึ่งอาจสร้างความรู้สึกเสียดายหรือผิดหวังรุนแรงกว่าความพอใจจากการได้รับเงินจำนวนเดียวกัน ตัวอย่างเช่น เมื่อได้กำไร 1,000 บาท นักลงทุนอาจรู้สึกดีเพียงชั่วคราว แต่เมื่อขาดทุน 1,000 บาท กลับกังวลและคิดถึงเงินที่เสียไปซ้ำ ๆ แม้จำนวนเงินจะเท่ากัน
อย่างไรก็ตาม ความรุนแรงของความรู้สึกไม่ได้เท่ากันสำหรับทุกคน เพราะยังขึ้นอยู่กับฐานะการเงิน ประสบการณ์ และสถานการณ์ที่เผชิญ การเปรียบเทียบนี้จึงใช้อธิบายลักษณะของอคติ ไม่ได้หมายความว่าทุกคนต้องรู้สึกเจ็บปวดจากการขาดทุนในระดับเดียวกัน
จริงในบางกรณี เพราะนักลงทุนอาจไม่ต้องการยอมรับว่าการลงทุนครั้งนั้นทำให้สูญเสียเงิน จึงเลือกถือหุ้นต่อไปโดยหวังว่าราคาจะกลับมาถึงต้นทุน แม้ผลประกอบการหรือแนวโน้มธุรกิจจะเปลี่ยนไปแล้ว พฤติกรรมนี้อาจทำให้พลาดโอกาสนำเงินไปลงทุนในสินทรัพย์อื่นที่เหมาะสมกว่า
พฤติกรรมขายสินทรัพย์ที่มีกำไรเร็ว แต่ถือสินทรัพย์ที่ขาดทุนไว้นาน เรียกว่า Disposition Effect ซึ่ง SEC ระบุว่าอาจกระทบผลตอบแทนการลงทุน อย่างไรก็ตาม การถือหุ้นขาดทุนไม่ได้เกิดจาก Loss Aversion เสมอไป เพราะนักลงทุนอาจมีเหตุผลในการถือระยะยาว (2014-06-16) [2]
เพราะความกลัวว่าจะสูญเสียเงินมากกว่าเดิมอาจทำให้นักลงทุนต้องการหยุดความรู้สึกไม่สบายใจทันที จึงรีบขายหุ้นเมื่อเห็นราคาลดลง โดยยังไม่ได้ตรวจสอบว่าการเปลี่ยนแปลงนั้นเกิดจากความผันผวนระยะสั้นหรือปัจจัยพื้นฐานของธุรกิจ
พฤติกรรมนี้ต่างจากการไม่ยอมขายหุ้นขาดทุน แต่มีจุดร่วมคือปล่อยให้ความรู้สึกต่อการสูญเสียมีอิทธิพลต่อการตัดสินใจมากเกินไป อย่างไรก็ตาม การขายหุ้นเมื่อราคาลดลงไม่ได้เป็นผลจากอคติเสมอไป หากเป็นการดำเนินการตามแผนบริหารความเสี่ยงที่กำหนดไว้ล่วงหน้า
Loss Aversion อาจทำให้นักลงทุนหลีกเลี่ยงสินทรัพย์ที่มีความผันผวนมากเกินความจำเป็น เพราะให้ความสำคัญกับโอกาสขาดทุนระยะสั้นมากกว่าผลตอบแทนที่อาจได้รับในระยะยาว ส่งผลให้เลือกถือเงินสดหรือสินทรัพย์ความเสี่ยงต่ำในสัดส่วนที่ไม่สอดคล้องกับเป้าหมายทางการเงิน
อย่างไรก็ตาม การเลือกลงทุนแบบระมัดระวังไม่ใช่เรื่องผิด หากเหมาะกับความสามารถรับความเสี่ยงและระยะเวลาที่ต้องใช้เงิน ปัญหาจะเกิดขึ้นเมื่อความกลัวทำให้ปฏิเสธทางเลือกโดยไม่ประเมินทั้งโอกาส ผลตอบแทน และความเสี่ยงอย่างรอบด้าน
Loss Aversion เป็นอคติที่ทำให้ความกลัวสูญเสียมีน้ำหนักต่อการตัดสินใจมากเกินไป ส่วนการบริหารความเสี่ยงเป็นกระบวนการประเมินความเสียหายที่อาจเกิดขึ้น แล้วกำหนดวิธีรับมือให้สอดคล้องกับเป้าหมายและความสามารถทางการเงิน
ตัวอย่างเช่น นักลงทุนที่ขายหุ้นเพียงเพราะเห็นราคาลดลงอาจกำลังตัดสินใจจากความกลัว ขณะที่นักลงทุนที่ขายเพราะผลประกอบการเปลี่ยนไปจนไม่ตรงกับเงื่อนไขการลงทุนเดิม อาจกำลังบริหารความเสี่ยงตามเหตุผลที่กำหนดไว้ ความแตกต่างจึงไม่ได้อยู่ที่การขายหรือถือหุ้น แต่อยู่ที่เหตุผลเบื้องหลังการตัดสินใจ
สมมติว่าเมย์และต้นลงทุนในหุ้นตัวเดียวกัน คนละ 20,000 บาท ต่อมามูลค่าหุ้นที่แต่ละคนถือครองลดลงเหลือ 17,000 บาท ทั้งคู่จึงเผชิญผลขาดทุนทางมูลค่าเท่ากัน แต่มีวิธีตอบสนองต่อสถานการณ์แตกต่างกัน ตัวเลขทั้งหมดเป็นตัวอย่างสมมติเพื่ออธิบายพฤติกรรม ไม่ใช่ข้อมูลผลตอบแทนจริงจากตลาดหลักทรัพย์
เมย์กังวลว่าหากราคาหุ้นลดลงต่อไปจะสูญเสียเงินมากขึ้น จึงตัดสินใจขายทันทีโดยไม่ได้ตรวจสอบข้อมูลบริษัทหรือทบทวนแผนลงทุนเดิม แม้การขายจะทำให้เมย์ไม่ต้องเผชิญความผันผวนของหุ้นตัวนั้นอีก แต่ก็เป็นการตัดสินใจที่มีความกลัวเป็นเหตุผลหลัก
หากภายหลังราคาหุ้นปรับตัวสูงขึ้น เมย์อาจพลาดโอกาสได้รับผลตอบแทนจากการฟื้นตัว แต่หากราคาลดลงต่อ การขายก็อาจช่วยจำกัดความเสียหายได้ ตัวอย่างนี้จึงไม่ได้ชี้ว่าการขายเป็นเรื่องผิด แต่แสดงให้เห็นความเสี่ยงของการตัดสินใจโดยไม่ประเมินข้อมูลก่อน
ต้นไม่ต้องการยอมรับผลขาดทุน จึงตั้งใจว่าจะขายก็ต่อเมื่อมูลค่าหุ้นกลับไปถึง 20,000 บาท แม้ต่อมาบริษัทมีปัญหาทางธุรกิจที่อาจกระทบผลประกอบการในอนาคต ต้นก็ยังยึดราคาทุนเป็นเงื่อนไขหลักในการตัดสินใจ
การถือหุ้นต่อไปอาจเหมาะสมหากยังมีเหตุผลสนับสนุนการลงทุน แต่หากถือเพียงเพราะไม่อยากยอมรับผลขาดทุน ก็อาจทำให้รับความเสี่ยงมากกว่าที่ตั้งใจไว้ กรณีของเมย์และต้นจึงสะท้อนว่าความกลัวสูญเสียสามารถนำไปสู่การตัดสินใจที่แตกต่างกันได้
สามารถลดผลกระทบได้ด้วยการกำหนดเป้าหมายการลงทุน ประเมินความเสี่ยงที่ยอมรับได้ และตั้งเกณฑ์ตัดสินใจล่วงหน้า เพื่อไม่ให้อารมณ์ขณะตลาดผันผวนกลายเป็นเหตุผลหลักในการซื้อหรือขายสินทรัพย์
Charles Schwab แนะนำให้ใช้เป้าหมายและหลักเกณฑ์ในการบริหารพอร์ตเป็นแนวทางตัดสินใจ รวมถึงหลีกเลี่ยงการเปลี่ยนแผนอย่างฉับพลันเพียงเพราะราคาตลาดหรือข่าวระยะสั้น โดยควรพิจารณาว่าสถานการณ์ที่เปลี่ยนไปกระทบเป้าหมายการลงทุนจริงหรือไม่ (2026-07-23) [3]
ควรกำหนดว่าจะลงทุนเพื่ออะไร ต้องใช้เงินเมื่อไร รับการลดลงของมูลค่าพอร์ตได้มากเพียงใด และมีเหตุการณ์ใดที่ทำให้ต้องทบทวนการถือครองสินทรัพย์ การมีเกณฑ์เหล่านี้ช่วยให้แยกความผันผวนตามปกติออกจากความเสี่ยงที่อาจกระทบเป้าหมายทางการเงินได้ชัดเจนขึ้น
ตัวอย่างเช่น หากลงทุนเพื่อเป้าหมายระยะยาว ควรพิจารณาว่าระดับความเสี่ยงของพอร์ตยังเหมาะสมกับระยะเวลาที่เหลือหรือไม่ แทนการตัดสินใจจากราคาที่เปลี่ยนไปในแต่ละวัน ทั้งนี้ แผนลงทุนควรปรับได้เมื่อฐานะการเงิน เป้าหมาย หรือข้อมูลสำคัญเปลี่ยนแปลง
ช่วยได้ในบางสถานการณ์ เพราะการกำหนดจุดตัดขาดทุนล่วงหน้าอาจลดความลังเลหรือการเปลี่ยนใจเมื่อราคาสินทรัพย์ลดลง นักลงทุนจึงมีเกณฑ์อ้างอิงแทนการตัดสินใจจากความกลัวเพียงอย่างเดียว แต่การตั้ง Stop Loss ไม่ได้รับประกันว่าจะขายได้ตรงราคาที่กำหนดหรือป้องกันผลขาดทุนทั้งหมด
อย่างไรก็ตาม Stop Loss ไม่เหมาะกับทุกกลยุทธ์และไม่สามารถทดแทนการประเมินปัจจัยพื้นฐานได้ หากต้องการเข้าใจหลักการกำหนดจุดขายและข้อจำกัดของคำสั่งเพิ่มเติม สามารถศึกษาเรื่อง stop loss คือ อะไร เพื่อประกอบการวางแผนบริหารความเสี่ยงก่อนลงทุน
ควรถามว่าเหตุผลที่ซื้อสินทรัพย์ยังคงใช้ได้หรือไม่ มีข้อมูลใหม่ที่กระทบมูลค่าหรือความเสี่ยงหรือเปล่า และหากยังไม่ได้ถือสินทรัพย์นั้น วันนี้จะตัดสินใจซื้อด้วยข้อมูลปัจจุบันหรือไม่ คำถามเหล่านี้ช่วยเปลี่ยนจุดสนใจจากราคาทุนไปสู่ความเหมาะสมของการลงทุนในอนาคต
หากคำตอบชี้ว่าการลงทุนไม่สอดคล้องกับเป้าหมายเดิม ควรพิจารณาปรับพอร์ตตามความเหมาะสม แต่หากปัจจัยพื้นฐานและแผนยังไม่เปลี่ยน การถือครองต่อก็อาจเป็นทางเลือกหนึ่ง โดยไม่จำเป็นต้องรีบซื้อหรือขายเพียงเพราะเห็นตัวเลขขาดทุน
ไม่จำเป็นต้องหยุดลงทุนเสมอไป แต่ควรตรวจสอบว่าความเสี่ยงของสินทรัพย์เหมาะกับฐานะการเงินและความสามารถรับความผันผวนหรือไม่ หากเงินที่ลงทุนเป็นเงินสำหรับค่าใช้จ่ายจำเป็นหรือเป้าหมายที่ต้องใช้ในระยะใกล้ การลดความเสี่ยงหรือเลือกสินทรัพย์ที่เหมาะสมกว่าอาจเป็นทางเลือกที่ควรพิจารณา
ในทางกลับกัน หากมีเงินสำรองเพียงพอและลงทุนเพื่อเป้าหมายระยะยาว อาจเริ่มจากทบทวนสัดส่วนสินทรัพย์และวิธีติดตามพอร์ต แทนการหยุดลงทุนเพราะกลัวขาดทุนเพียงอย่างเดียว สิ่งสำคัญคือเลือกความเสี่ยงที่สามารถรับได้จริง ไม่ใช่ฝืนลงทุนหรือหลีกเลี่ยงการลงทุนทั้งหมดเพราะอารมณ์ชั่วคราว
พบจริงในกลุ่มที่ศึกษา โดย Terrance Odean วิเคราะห์บัญชีซื้อขายหลักทรัพย์ 10,000 บัญชีจากบริษัทนายหน้าซื้อขายหลักทรัพย์แห่งหนึ่งในสหรัฐฯ ระหว่างปี 1987–1993 พบว่าสัดส่วนการขายหุ้นที่มีกำไรเมื่อมีโอกาสขายอยู่ที่ 14.8% ส่วนหุ้นที่ขาดทุนอยู่ที่ 9.8% สะท้อนว่านักลงทุนกลุ่มนี้มีแนวโน้มขายหุ้นที่มีกำไรมากกว่าหุ้นที่ขาดทุน (2002-12-17) [4]
พฤติกรรมดังกล่าวเรียกว่า Disposition Effect ซึ่งสอดคล้องกับแนวคิด Loss Aversion ที่อธิบายว่าความสูญเสียอาจมีอิทธิพลต่อการตัดสินใจมากกว่ากำไร อย่างไรก็ตาม ตัวเลขนี้เป็นสัดส่วนการขายเมื่อมีโอกาสขายตามวิธีวัดของงานวิจัย ไม่ใช่ร้อยละของนักลงทุนทั้งหมด และไม่ได้หมายความว่าพฤติกรรมดังกล่าวเกิดจาก Loss Aversion เพียงสาเหตุเดียว

Loss Aversion ทำให้คนกลัวขาดทุนเพราะความสูญเสียมักส่งผลต่อความรู้สึกรุนแรงกว่าความพึงพอใจจากกำไรที่มีมูลค่าเท่ากัน อคตินี้อาจทำให้นักลงทุนรีบขายหุ้น ไม่ยอมขายหุ้นขาดทุน หรือหลีกเลี่ยงความเสี่ยงมากเกินไป การกำหนดแผนล่วงหน้า ประเมินข้อมูลปัจจุบัน และแยกความรู้สึกออกจากเหตุผลในการลงทุน จะช่วยลดโอกาสตัดสินใจผิดพลาดจากความกลัวได้

