
ประวัติเงินกระดาษไทย เริ่มใช้เมื่อไรและเปลี่ยนแปลงอย่างไร
- Wynn
- 14 views

ประวัติเงินกระดาษไทย เริ่มต้นใน พ.ศ. 2396 สมัยรัชกาลที่ 4 จากเงินกระดาษที่เรียกว่า “หมาย” ก่อนพัฒนาผ่านอัฐกระดาษและบัตรธนาคาร จนเริ่มใช้ธนบัตรรัฐบาลอย่างเป็นทางการวันที่ 23 กันยายน พ.ศ. 2445 ในสมัยรัชกาลที่ 5 ต่อมาระบบธนบัตรไทยมีการพัฒนาทั้งด้านหน่วยงานที่รับผิดชอบ การผลิต และเทคโนโลยีป้องกันการปลอมแปลง เพื่อรองรับการใช้เงินตราในระบบเศรษฐกิจ (2023-05-17) [1]
เงินกระดาษไทยเริ่มมีขึ้นใน พ.ศ. 2396 สมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 4 โดยเรียกว่า “หมาย” ซึ่งจัดทำขึ้นเพื่อรองรับความต้องการใช้เงินตราที่เพิ่มขึ้นจากการขยายตัวทางการค้า แต่ยังไม่ได้รับความนิยมอย่างแพร่หลาย เพราะประชาชนคุ้นเคยกับเงินโลหะมากกว่า (2023-05-17) [1]
หมายคือเงินกระดาษชนิดแรกของไทย จัดทำขึ้นใน พ.ศ. 2396 โดยใช้กระดาษสีขาว พิมพ์ตัวอักษรและลวดลายสีดำ พร้อมประทับตราสัญลักษณ์สำคัญด้วยสีแดงชาดเพื่อช่วยป้องกันการปลอมแปลง ธนาคารแห่งประเทศไทยระบุว่าหมายแบ่งเป็น 3 ประเภท ได้แก่ หมายราคาต่ำ หมายราคาตำลึง และหมายราคาสูง แต่ประชาชนยังไม่คุ้นเคยกับการใช้กระดาษแทนเงินโลหะ จึงไม่แพร่หลายตามที่ตั้งใจไว้ (2023-05-17) [1]
อัฐกระดาษไม่เป็นที่นิยมเช่นเดียวกับหมาย โดยอาจเกี่ยวข้องกับความคุ้นเคยของประชาชนในการใช้เงินโลหะ ในสมัยรัชกาลที่ 5 เมื่อ พ.ศ. 2417 มีการจัดทำอัฐกระดาษเพื่อใช้แทนเหรียญกษาปณ์ชนิดราคาต่ำที่ขาดแคลน แต่เงินกระดาษชนิดนี้ยังไม่ได้รับความนิยมอย่างแพร่หลาย (2023-05-17) [1]
เงินกระดาษไทยเปลี่ยนแปลงจากเงินกระดาษที่ประชาชนยังไม่คุ้นเคย ไปสู่บัตรธนาคาร ธนบัตรรัฐบาล และธนบัตรที่ธนาคารแห่งประเทศไทยรับผิดชอบ โดยมีการพัฒนาทั้งด้านกฎหมาย หน่วยงานผู้ออก และการผลิตภายในประเทศ
ยุคบัตรธนาคารเริ่มจากธนาคารพาณิชย์ต่างประเทศที่ได้รับอนุญาตให้ออกบัตรเพื่อใช้ชำระหนี้ใน พ.ศ. 2432, 2441 และ 2442 ตามลำดับ บัตรมีลักษณะคล้ายตั๋วสัญญาใช้เงินและหมุนเวียนเฉพาะกลุ่มผู้ติดต่อกับธนาคาร แม้ไม่แพร่หลายทั่วประเทศ แต่ทำให้คนไทยคุ้นเคยกับคำว่า “แบงก์” ที่ยังใช้เรียกธนบัตรในปัจจุบัน (2023-05-17) [1]
ยุคธนบัตรรัฐบาลเริ่มต้นวันที่ 23 กันยายน พ.ศ. 2445 เมื่อรัฐบาลเปิดให้ประชาชนนำเงินตราโลหะมาแลกเป็นธนบัตร ภายหลังมีการตราพระราชบัญญัติธนบัตรสยาม รัตนโกสินทรศก 121 เมื่อวันที่ 24 มิถุนายน พ.ศ. 2445
ต่อมา พระราชบัญญัติเงินตรา พ.ศ. 2471 กำหนดให้ธนบัตรและเหรียญกษาปณ์เป็นเงินที่ใช้ชำระหนี้ได้ตามกฎหมาย ทำให้ธนบัตรเปลี่ยนสถานะจากตั๋วสัญญาใช้เงินของรัฐบาลเป็นเงินตราอย่างสมบูรณ์
ที่มา: วิวัฒนาการเงินตราไทย (2023-05-17) [1]
ยุคธนาคารแห่งประเทศไทยทำให้หน้าที่ออกและจัดการธนบัตรโอนจากกระทรวงการคลังมาอยู่ภายใต้ธนาคารกลาง โดยประกาศใช้พระราชบัญญัติธนาคารแห่งประเทศไทยเมื่อวันที่ 28 เมษายน พ.ศ. 2485 และเปิดธนาคารอย่างเป็นทางการวันที่ 10 ธันวาคมปีเดียวกัน
การเปลี่ยนแปลงนี้เกิดขึ้นในช่วงสงครามโลกครั้งที่ 2 เพื่อรักษาอิสรภาพและเสถียรภาพทางการเงินของประเทศ ไม่ให้ตกอยู่ภายใต้การควบคุมของต่างชาติ โดยธนาคารแห่งประเทศไทยรับผิดชอบกิจการธนบัตรแทนกระทรวงการคลัง
ที่มา: ธปท.กับธนบัตร (2023-05-17) [2]
ยุคผลิตธนบัตรในประเทศมีความสำคัญ เพราะช่วยลดการพึ่งพาโรงพิมพ์ต่างประเทศ และทำให้ไทยสามารถควบคุมการผลิตธนบัตรทั้งด้านปริมาณ คุณภาพ และความปลอดภัยได้มากขึ้น
ธนาคารแห่งประเทศไทยเริ่มดำเนินโครงการจัดตั้งโรงพิมพ์ธนบัตรตามมติคณะรัฐมนตรีวันที่ 5 กันยายน พ.ศ. 2504 ก่อนเปิดโรงพิมพ์ธนบัตรบางขุนพรหมอย่างเป็นทางการวันที่ 24 มิถุนายน พ.ศ. 2512 หลังจากประเทศไทยเคยประสบปัญหาการสั่งพิมพ์ธนบัตรจากต่างประเทศในช่วงสงคราม (2023-05-17) [3]
ธนบัตรไทยยุคแรกต่างจากธนบัตรสมัยใหม่ด้านหน่วยงานผู้ออก สถานะทางกฎหมาย และระบบการผลิต โดยธนบัตรรัฐบาลยุคแรกมีลักษณะเป็นตั๋วสัญญาใช้เงินและอยู่ภายใต้การดูแลของกรมธนบัตร ขณะที่ธนบัตรสมัยใหม่เป็นเงินที่ใช้ชำระหนี้ได้ตามกฎหมาย อยู่ภายใต้การดูแลของธนาคารแห่งประเทศไทย และมีโรงพิมพ์ธนบัตรภายในประเทศ
ประเด็น | ธนบัตรรัฐบาลยุคแรก | ธนบัตรสมัยใหม่ |
|---|---|---|
หน่วยงานรับผิดชอบ | กรมธนบัตร | ธนาคารแห่งประเทศไทย |
สถานะทางกฎหมาย | ตั๋วสัญญาใช้เงินของรัฐบาล | เงินที่ใช้ชำระหนี้ได้ตามกฎหมาย |
ลักษณะการใช้งาน | สามารถนำมาแลกเป็นเงินตราโลหะ | ใช้ชำระหนี้ได้ตามกฎหมาย |
ระบบการผลิต | พึ่งพาการสั่งพิมพ์จากต่างประเทศ | มีโรงพิมพ์ธนบัตรภายในประเทศ |
ความแตกต่างเหล่านี้สะท้อนพัฒนาการของระบบธนบัตรไทยจากการใช้ตั๋วสัญญาใช้เงินของรัฐบาลไปสู่ระบบเงินตราที่มีกฎหมายรองรับและมีหน่วยงานบริหารจัดการโดยเฉพาะ
เงินกระดาษมีบทบาทช่วยให้การซื้อขายและชำระเงินสะดวกขึ้น โดยลดความจำเป็นในการพกพาเงินโลหะจำนวนมาก และช่วยให้ระบบเศรษฐกิจมีสื่อกลางการแลกเปลี่ยนที่รองรับธุรกรรมหลากหลายมูลค่า
นอกจากนี้ การออกธนบัตรโดยหน่วยงานที่มีอำนาจตามกฎหมายยังช่วยสร้างความเชื่อมั่นต่อเงินตรา ซึ่งเป็นส่วนสำคัญของระบบการเงิน เมื่อศึกษาประวัติเงินตราเพิ่มเติม ผู้อ่านอาจสนใจว่า gold standard คือ อะไร และมาตรฐานทองคำเกี่ยวข้องกับแนวคิดการกำหนดมูลค่าเงินในอดีตอย่างไร
การใช้เงินกระดาษแทนเงินเหรียญช่วยลดจำนวนชิ้นเงินตราที่ต้องพกพาและนับระหว่างทำธุรกรรม โดยเฉพาะการชำระเงินที่มีมูลค่าสูงเมื่อเทียบกับชนิดราคาของเหรียญ
ตัวอย่างสมมติ: พ่อค้าต้องชำระค่าสินค้า 100 บาท หากใช้เหรียญชนิดราคา 1 บาททั้งหมด ต้องเตรียมเหรียญ 100 เหรียญ แต่หากใช้ธนบัตรชนิดราคา 100 บาท จะใช้เพียง 1 ใบ โดยทั้งสองวิธีมีมูลค่าเท่ากัน แต่การใช้ธนบัตรช่วยให้การพกพาและนับเงินสะดวกกว่า
วิธีชำระเงิน | จำนวนเงินตราที่ใช้ | มูลค่ารวม |
|---|---|---|
เหรียญ 1 บาท | 100 เหรียญ | 100 บาท |
ธนบัตร 100 บาท | 1 ใบ | 100 บาท |
ตัวอย่างนี้เป็นสถานการณ์สมมติเพื่อแสดงประโยชน์ของเงินกระดาษ ไม่ใช่เหตุการณ์ซื้อขายที่มีหลักฐานว่าเกิดขึ้นจริงในสมัยใดสมัยหนึ่ง

เงินกระดาษไทยเริ่มต้นจากหมายใน พ.ศ. 2396 ก่อนพัฒนาสู่ธนบัตรรัฐบาลใน พ.ศ. 2445 และเข้าสู่ยุคที่ธนาคารแห่งประเทศไทยรับผิดชอบการออกธนบัตรใน พ.ศ. 2485 จนมีโรงพิมพ์ธนบัตรภายในประเทศใน พ.ศ. 2512 พัฒนาการเหล่านี้สะท้อนความเปลี่ยนแปลงของระบบเงินตราไทยทั้งด้านความสะดวก ความเชื่อมั่น และความมั่นคงทางเศรษฐกิจ

